Trầm cảm – Vấn đề không của riêng ai


592

Ngày sức khỏe thế giới được Tổ chức Y tế thế giới WHO khởi xướng và được tổ chức hằng năm vào ngày 7/4. Đây là dịp để cộng đồng cùng quan tâm và có những chiến lược hành động với một bệnh lý hay tình trạng sức khỏe đang ảnh hưởng trực tiếp đến người dân trên toàn thế giới. Ngày 7/4/2017 năm nay, WHO đã chọn bệnh lý trầm cảm là vấn đề toàn cầu cần được quan tâm. Trầm cảm có thể ảnh hưởng đến mỗi cá nhân, không phân biệt quốc gia, không phân biệt giới tính, lứa tuổi hay thậm chí địa vị kinh tế, xã hội.  Ở mức độ nhẹ, trầm cảm có thể gây tổn thương tinh thần, ảnh hưởng đến các hoạt động hàng ngày, các mối quan hệ gia đình, xã hội, ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả công việc. Ở mức độ nặng, trầm cảm có thể dẫn đến tự tử.

Theo WHO, hiện nay, có trên 300 triệu người trên thế giới mắc bệnh trầm cảm, đây cũng là nguyên nhân gây tử vong thứ 2 cho thanh niên trong độ tuổi 15 – 29. Mặc dù vậy, đây lại là bệnh lý có thể điều trị thông qua liệu pháp tâm lý và sử dụng thuốc. Điều quan trọng là đừng che giấu và ngại ngần chia sẻ với người thân, hãy tìm sự tư vấn của bác sĩ khi cần thiết. Chia sẻ, lắng nghe, hỗ trợ là những điều chúng ta cần làm để trầm cảm không còn là vấn đề sức khỏe của bản thân và những người xung quanh.

Trầm cảm – Nguyên nhân gây tử vong thứ 2 cho thanh niên độ tuổi 15 – 29

Trầm cảm thực sự là một bệnh lý

Buồn bã là một cảm xúc mà ai cũng có lúc trải qua. Đây là phản ứng tâm lý bình thường trong những giai đoạn khó khăn, khủng hoảng và thường sẽ mất đi sau một khoảng thời gian. Một người được coi là mắc bệnh trầm cảm khi trạng thái buồn bã ảnh hưởng đến chức năng sinh lý và hoạt động hàng ngày. Điều này gây khó khăn cho cả người bị trầm cảm và những người xung quanh. Các bác sĩ gọi tình trạng này là “rối loạn trầm cảm” hoặc “trầm cảm lâm sàng”. Đây thực sự là một bệnh lý, chứ không phải dấu hiệu của sự yếu đuối hay vấn đề về tính cách. Hầu hết bệnh nhân không thể tự vượt qua tình trạng “trầm cảm lâm sàng” này mà cần được điều trị phù hợp.

Dấu hiệu và triệu chứng

Buồn bã chỉ là một phần biểu hiện của trầm cảm. Một số người trầm cảm mà không hề có cảm giác buồn. Trầm cảm có nhiều triệu chứng khác nhau, bao gồm cả triệu chứng thực thể. Nếu bạn đã từng gặp các dấu hiệu và triệu chứng sau đây trong ít nhất 2 tuần, có thể bạn đã trải qua một giai đoạn trầm cảm:

  • Buồn bã, lo lắng hoặc cảm giác “trống rỗng” kéo dài liên tục
  • Cảm giác bi quan
  • Cảm giác tội lỗi, bất lực, bản thân không có giá trị
  • Mất hứng thú với các hoạt động vui chơi, giải trí và các sở thích cá nhân
  • Cảm thấy mệt mỏi, thiếu năng lượng, tinh thần xuống dốc
  • Khó tập trung, hay quên, khó đưa ra quyết định
  • Mất ngủ, tỉnh giấc sớm hoặc ngủ mê mệt
  • Mất cảm giác ngon miệng và thay đổi cân nặng rõ rệt
  • Có những ý nghĩ về việc tự tử
  • Bồn chồn, dễ bị kích động
  • Mệt mỏi về thể chất kéo dài
Trầm cảm có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng thường bắt đầu vào tuổi thanh thiếu niên (Ảnh: Minh họa)

Những yếu tố gây trầm cảm

Có nhiều yếu tố có thể liên quan đến trầm cảm, bao gồm di truyền, đặc điểm sức khỏe tâm thần và các biến cố trong cuộc sống như chấn thương, mất người thân, trục trặc trong các mối quan hệ tình cảm, trải nghiệm thời thơ ấu hoặc bất cứ tình trạng nào gây căng thẳng (stress).

Trầm cảm có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng thường bắt đầu vào tuổi thanh thiếu niên hoặc những năm đầu tuổi 20, 30. Hầu hết các rối loạn lo âu và rối loạn cảm xúc mãn tính ở người trưởng thành đều đã khởi phát bằng những lo âu thời niên thiếu. Hay nói cách khác, một đứa trẻ thường gặp những cảm xúc căng thẳng khi còn nhỏ sẽ có nguy cơ cao gặp trầm cảm khi trưởng thành.

Trầm cảm có thể xuất hiện đồng thời với các bệnh lý thực thể khác như đái tháo đường, ung thư, bệnh lý tim mạch, bệnh Parkinson. Trầm cảm có thể làm trầm trọng hơn các bệnh lý kể trên và ngược lại. Đôi khi, các loại thuốc sử dụng để điều trị các bệnh lý này có thể gây tác dụng không mong muốn và dẫn đến trầm cảm. Bạn cần trao đổi với bác sĩ chuyên khoa để tìm ra phác đồ điều trị tốt nhất trong hoàn cảnh này.

Các dạng trầm cảm

Có một số dạng trầm cảm khác nhau:

Trầm cảm nặng: Các dấu hiệu trầm cảm ảnh hưởng đến khả năng làm việc, giấc ngủ, việc học hành, đến bữa ăn và khả năng cảm nhận cuộc sống. Tình trạng này có thể xuất hiện một lần, hoặc trong nhiều trường hợp là mắc đi mắc lại.

Rối loạn lo âu kéo dài: Tâm trạng không tốt kéo dài ít nhất trong 2 năm với những đợt trầm cảm nặng xen lẫn những đợt lo lắng ở mức độ nhẹ hơn.

Trầm cảm tâm thần: Triệu chứng bao gồm trầm cảm nặng kết hợp với các rối loạn tâm thần như rối loạn tín ngưỡng hoặc thoát ly thực tại (ảo tưởng), hoặc nghe thấy, nhìn thấy những gì mà người khác không thể nghe và nhìn thấy (ảo giác).

Trầm cảm sau sinh: Một tình trạng nghiêm trọng hơn nhiều so với trạng thái thường gọi là “baby blues”, một trạng thái mà nhiều người phụ nữ trải qua sau sinh, khi có sự thay đổi về hormone, sinh lý và áp lực về việc chăm sóc em bé sơ sinh mới chào đời. Ước tính có 10 đến 15 % phụ nữ trải qua trầm cảm sau sinh.

Rối loạn tình cảm theo mùa: Đặc trưng bởi tình trạng trầm cảm trong các tháng mùa đông, khi thiếu ánh nắng mặt trời. Tình trạng này được cải thiện vào mùa xuân và mùa hè. Loại này có thể điều trị bằng liệu pháp ánh sáng, có thể kết hợp với sử dụng thuốc chống trầm cảm.

Rối loạn lưỡng cực: Là một thể khác với trầm cảm. Lý do mà tình trạng này được đưa vào danh sách bệnh trầm cảm là do các bệnh nhân rối loạn lưỡng cực có thể trải qua những giai đoạn trầm cảm xen kẽ những giai đoạn hưng phấn.

Hầu hết các trường hợp trầm cảm đều có thể điều trị được (Ảnh: Minh họa)

Điều trị trầm cảm như thế nào

Hầu hết các trường hợp trầm cảm đều có thể điều trị được. Càng bắt đầu sớm, hiệu quả điều trị càng cao. Hầu hết bệnh nhân đều cải thiện triệu chứng khi được điều trị bằng thuốc, liệu pháp tâm lý hoặc kết hợp cả hai.

Nếu bạn nghĩ rằng mình có thể đang trầm cảm, hãy bắt đầu bằng việc đặt hẹn với bác sĩ, tốt nhất là bác sĩ chuyên khoa tâm lý/tâm thần kinh. Một số loại thuốc, hoặc một số tình trạng bệnh lý, ví dụ bệnh lý về virus, rối loạn tuyến giáp có thể gây triệu chứng giống hệt trầm cảm. Bác sĩ cần loại trừ các yếu tố “nhiễu” này thông qua quá trình trao đổi, khám bệnh và làm xét nghiệm. Nếu không có yếu tố “nhiễu” nào, bước tiếp theo sẽ là liệu pháp đánh giá tâm lý. Sự thành công của việc điều trị phụ thuộc rất nhiều và việc trao đổi giữa bạn và bác sĩ, do đó cần thời gian và nỗ lực từ cả bệnh nhân và bác sĩ.

Một số nhóm thuốc làm thay đổi cách thức mà não bộ sử dụng các chất hóa học có thể sử dụng trong điều trị trầm cảm bao gồm:

  • Thuốc ức chế tái thu hồi serotonin chọn lọc (SSRI)
  • Thuốc ức chế tái thu hồi serotonin và norepinephrin (SNRI)
  • Thuốc chống trầm cảm 3 vòng (TCA)
  • Chất ức chế enzym monoamin oxidase (MAOI)

Mỗi loại thuốc có đặc điểm riêng và có thể gây một số tác dụng phụ gặp ở người này mà không gặp ở người khác. Do đó, bạn có thể phải thử một vài loại thuốc để tìm ra loại phù hợp nhất. Đừng ngần ngại trao đổi với bác sĩ khi bạn sử dụng thuốc và cảm thấy có thể mình đang gặp tác dụng không mong muốn.

 

ThS. DS. Hoàng Hà Phương

Tài liệu tham khảo

  1. Viện sức khỏe tâm thần Hoa Kỳ https://www.nimh.nih.gov/health/publications/depression-what-you-need-to-know/index.shtml
  2. Tổ chức Y tế thế giới http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs369/en/
  3. http://www.wpro.who.int/world_health_day/2017/en/

Nghi ngờ có dấu hiệu mắc bệnh?

Đừng ngại ĐẶT CÂU HỎI trực tuyến để được tư vấn miễn phí
Live Stream - Tư vấn sức khỏe

Bình luận

Có thể bạn quan tâm

 

Cẩm nang sức khỏe