Kháng sinh và những điều cần biết


932

Là hệ quả của một “Thời đại kháng sinh” – kháng kháng sinh đang là chủ đề nóng trong thời gian gần đây. Nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng cũng như góp phần giúp thay đổi thói quen “xấu” bao lâu nay của mỗi chúng ta khi sử dụng thuốc nói chung và kháng sinh nói riêng, Ecomedic đã mời Thạc sĩ, Dược sĩ Hoàng Hà Phương – Giảng viên Trường Đại học Dược Hà Nội chia sẻ những kiến thức căn bản và cần biết về loại thuốc này.

Kháng sinh là các thuốc được sử dụng để điều trị hoặc ngăn ngừa một số dạng nhiễm khuẩn. Thuốc hoạt động thông qua việc tiêu diệt vi khuẩn hoặc ngăn vi khuẩn nhân lên và phát triển. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng kháng sinh không có tác động lên các trường hợp nhiễm virus, ví dụ như cảm lạnh, cúm và hầu hết các trường hợp ho, đau họng. Có một số trường hợp nhiễm khuẩn nhẹ cũng có thể khỏi mà không sử dụng kháng sinh. Việc sử dụng kháng sinh khi không thực sự cần thiết sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các vi khuẩn vẫn tồn tại trong cơ thể bạn xuất hiện đề kháng. Điều này có nghĩa là trong những lần tiếp theo, kháng sinh này có thể sẽ không hiệu quả nữa.

Kháng sinh hoạt động như thế nào?

Kháng sinh hoạt động thông qua việc ức chế vách tế bào, nhân tế bào của vi khuẩn, diệt khuẩn hoặc kìm hãm vi khuẩn nhân lên. Điều này tạo điều kiện cho hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể chống lại vi khuẩn. Mỗi kháng sinh có tác dụng trên một số nhóm vi khuẩn đặc thù, còn gọi là “phổ vi khuẩn”. Các kháng sinh có tác dụng trên nhiều loại vi khuẩn gọi là kháng sinh phổ rộng (ví dụ amoxicilin hoặc gentamicin). Ngược lại, các kháng sinh chỉ có tác dụng trên một số loại vi khuẩn nhất định gọi là kháng sinh phổ hẹp (ví dụ: penicilin). Mỗi kháng sinh có cơ chế tác dụng khác nhau. Ví dụ, penicilin phá hủy vách tế bào vi khuẩn trong khi các kháng sinh khác ảnh hưởng lên chu trình chuyển hóa tế bào vi khuẩn.

Kháng sinh hoạt động thông qua việc ức chế vách tế bào, nhân tế bào của vi khuẩn, diệt khuẩn hoặc kìm hãm vi khuẩn

Các bác sĩ lựa chọn kháng sinh dựa trên loại nhiễm khuẩn, vị trí nhiễm khuẩn, nguy cơ vi khuẩn thường gặp, mức độ nặng của nhiễm khuẩn. Đôi khi, bác sĩ còn phải thực hiện một số xét nghiệm như xét nghiệm công thức máu, nuôi cấy vi khuẩn, kháng sinh đồ (xét nghiệm để biết loại vi khuẩn bạn nhiễm còn có tác dụng với những kháng sinh gì). Việc tự ý dùng kháng sinh không dựa trên hiểu biết và chẩn đoán bệnh chính xác không đảm bảo hiệu quả điều trị mà còn là căn nguyên gây kháng kháng sinh.

Kháng kháng sinh là gì?

Kháng kháng sinh là hiện tượng vi khuẩn biến đổi để tự bảo vệ mình chống lại tác dụng của các thuốc kháng sinh, nói cách khác, vi khuẩn không còn “nhạy cảm” với một loại kháng sinh nữa. Khi kháng sinh càng được sử dụng nhiều thì vi khuẩn càng có cơ hội để tự biến đổi. Các nguyên nhân chính gây kháng kháng sinh bao gồm:

  • Sử dụng kháng sinh khi không cần thiết
  • Không sử dụng đủ liều và đủ thời gian, chính điều này khiến vi khuẩn chưa bị tiêu diệt hoàn toàn mà ngược lại, thích nghi với kháng sinh và phát triển cơ chế phòng vệ
  • Lạm dụng kháng sinh trong nông nghiệp và chăn nuôi, gây ra một lượng kháng sinh tồn dư trong môi trường, khiến các chủng vi khuẩn tự nhiên phát sinh đề kháng.
Không sử dụng kháng sinh khi không cần thiết

Kháng sinh ảnh hưởng đến bạn như thế nào?

Sử dụng kháng sinh khi không cần thiết sẽ dẫn đến việc, khi bạn thực sự cần kháng sinh, thuốc sẽ không còn phát huy hiệu quả nữa. Nếu bạn nhiễm phải một loại vi khuẩn kháng thuốc, điều đó có nghĩa là:

  • Quá trình điều trị nhiễm khuẩn sẽ kéo dài hơn thường lệ
  • Tình trạng nhiễm khuẩn có khả năng để lại di chứng cao hơn
  • Vi khuẩn kháng thuốc từ bạn sẽ có thể lây lan sang những người xung quanh và tình hình càng lúc càng tồi tệ
  • Cần sử dụng các kháng sinh có hoạt lực mạnh hơn, thậm chí cần phối hợp nhiều loại kháng sinh cùng một lúc.

Theo thời gian và mức độ lạm dụng kháng sinh, số vi khuẩn kháng thuốc sẽ tăng dần theo thời gian, số kháng sinh mà mỗi vi khuẩn “chống lại” được cũng tăng dần theo thời gian, chúng ta sẽ đứng trước nguy cơ, không còn kháng sinh để sử dụng cho các trường hợp nhiễm khuẩn nặng.

Những nỗ lực nhỏ nhoi cho mình, gia đình và cộng đồng

Rất nhiều người nghĩ rằng kháng sinh có thể chữa mọi loại bệnh, do đó ngay khi gặp triệu chứng gì, kể cả cảm lạnh hay cúm, cũng muốn sử dụng kháng sinh. Nhưng cần nhớ kĩ, kháng sinh chỉ có tác dụng trên vi khuẩn, không có tác dụng trong các bệnh lý do virus, nấm, dị ứng. Bạn có thể ngăn ngừa sự kháng thuốc của vi khuẩn bằng việc sử dụng kháng sinh hợp lý:

  • Không tìm kiếm kháng sinh cho mọi trường hợp, nhất là trong các tình trạng liên quan đến virus
  • Khi đi khám, hãy nói với bác sĩ rằng bạn chỉ thực sự dùng kháng sinh khi cần thiết
  • Một khi đã sử dụng kháng sinh, cần dùng đúng liều và đúng thời gian (ngay cả khi tình trạng bệnh đã thuyên giảm, vẫn phải tiếp tục dùng hết thời gian điều trị)
  • Khi đã có tình trạng nhiễm khuẩn, cần có ý thức giữ gìn, tránh tiếp xúc và gây lan lan sang gia đình và người thân.

Hiểu biết và sử dụng đúng kháng sinh trong các bệnh lý không chỉ giúp bạn bảo tồn được các loại kháng sinh này cho chính bản thân mình mà còn góp phần tham gia vào chiến dịch phòng chống kháng kháng sinh của toàn cộng đồng.

ThS. DS. Hoàng Hà Phương

Tài liệu tham khảo:

  1. Tổ chức y tế thế giới http://www.who.int/mediacentre/factsheets/antibiotic-resistance/en/
  2. Cục dự phòng và quản lý bệnh Hoa Kỳ https://www.cdc.gov/drugresistance/
  3. Tổ chức giám sát kê đơn Australia http://www.nps.org.au/medicines/infections-and-infestations/antibiotics/for-individuals/what-are-antibiotics-and-how-do-they-work/

Hi vọng bạn đọc đã tìm được những thông tin hữu ích cần thiết để có thể sử dụng thuốc một cách đúng đắn và hợp lý trong tương lai. Nếu thực sự thấy bài hữu ích, hãy chia sẻ tới bạn bè, người thân, chung tay vì một cộng đồng Y tế thông minh cùng Ecomedic nhé!

Nghi ngờ có dấu hiệu mắc bệnh?

Đừng ngại ĐẶT CÂU HỎI trực tuyến để được tư vấn miễn phí

 

Live Stream - Tư vấn sức khỏe

Bình luận

Có thể bạn quan tâm

 

Cẩm nang sức khỏe